جاذبه های گردشگری

آذربایجان شرقی با وسعت 4/45261 کیلومتر مربع در گوشه شمال غربی فلات ایران قرار دارد. رود ارس حدود شمالی آن را با جمهوری های آذربایجان، ارمنستان و ایالت خود مختار نخجوان مشخص می کند. رود قطور و آبهای دریاچه ارومیه حدوده غربی آن با استان آذربایجان غربی است.

در جنوب، کشیدگی رشته کوهها، دره ها، جلگه ها و دشتها موجب پیوستگی توپوگرافیک استان با استان آذربایجان غربی و زنجان شده است. و در شرق نیز دره و رودخانه دره رود، کوههای سبلان، چهل نور و گردنه صائین این خطه را از استان اردبیل جدا می کند.

منطقه آذربایجان به علت موقعیت خاص جغرافیایی یکی از مناطق حساس و مهم کشور است.

شهرستانهای این استان عبارتند ازت: اهر، بستان آباد، بناب، تبریز، سراب، شبستر، کلیبر، مراغه، مرند، میانه، هریس و هشترود و مرکز استان شهر تبریز می باشد.

در فلات آذربایجان، دو منطقه بارز و قابل نفوذ وجود دارد، یکی دشت چالدران و دره قطور در شمال غربی، دیگری دشت مغان در شمال شرقی، در سایر قسمتها به علت وجود ارتفاعات، دره های عمیق و سایر موانع طبیعی، معابر قابل نفوذ کمتری یافت می شود.

بلندترین نقطه استان، قله سهند(3722) در 50 کیلومتری جنوب تبریز و پست ترین نقطه آن در حوالی دریاچه ارومیه (1220) قراردارد. استپهای کوهی قسمت پهناوری از نواحی بلند آذربایجان را پوشانده است.

آب و هوای استان آذربایجان شرقی به طور کلی سرد و خشک است ولی به علت تنوع توپوگرافیکی از اقلیم های متفاوتی برخوردار است.

از نظر بارندگی این استان به دو ناحیه متفاوت تقسیم می شود:

1- ناحیه سردسیر شامل دامنه های کوهستان سهند، شهرهای تبریز و مرند که در مسیر بادهای مرطوب قرار دارند.

2- ناحیه معتدل که عمدتاً در دالانها، کوهپایه ها، دامنه های جنوبی و مناطق آبگیر واقع شده است. سواحل دریاچه ارومیه، شهرستانهای مراغه و میانه جزو ناحیه معتدل به حساب می آیند.

تاریخچه استان:

آذربایجان در فارس میانه آتورپاتکان در آثار کهن فارسی آذربادگان یا آذربایگان، در فارس کنونی آذربایجان، در یونانی بیزانس آذربیگانون در ارمنی اتراپاتاکان، در سریانی آذربایغان و در عربی آذربیجان نامیده شده است.

منطقه حفاظت شده ارسباران

این منطقه با وسعت 72 هزار هکتار در کناره های جنوبی رود ارس در شهرستان کلیبر واقع شده و به عنوان مکان ذخیره بیوسفر در یونسکو به ثبت رسیده  و از ارزشهای خاص گیاهی و جانوری برخوردار است.

 پناهگاه حیات وحش کیامکی

پناهگاه حیات وحش کیامکی با وسعت 84 هزار هکتار و به ارتفاع 700 متر از سطح دریا، از کناره های رود ارس تا ارتفاع 3347 متری در کوهستان کیامکی شهرستان مرند گسترده شده است.

 تلاب قره قشلاق

منطقه تالابی قره قشلاق در کناره های جنوب شرقی دریاچه ارومیه قرار دارد و به لحاظ شرایط خاص طبیعی، زیستگاه بسیار مناسبی است برای پرندگان آبزی و کنار آبزی و علف چر، مانند میش مرغ، این تالاب به عنوان تالاب بین المللی شناخته شده است.

 تالاب قوری گول

تالاب قوری گول در 40 کیلومتری غرب تبریز واقع شده و از نظر شرایط زیستگاهی برای پرندگان آبزی به خصوص اردک سرسفید بسیار مناسب است و به عنوان تالاب بین المللی به ثبت رسیده است.

 جزیره اسلامی

جزیره اسلامی در ساحل شرقی دریاچه ارومه است. توان بسیار بالای زیستگاهی حیات وحش و مرتبط با پارک ملی این جزیره، دریاچه ارومیه را از اهمیت زیست محیطی ویژه ای برخوردار کرده است.

شهر تبریز در غرب استان آذربایجان شرقی و در منتهی‌الیه مشرق و جنوب شرق جلگهٔ تبریز قرار گرفته‌است. این شهر از سمت شمال به کوه‌های پکه‌چین و عون بن علی، از سمت شمال شرق به کوه‌های باباداغی و گوزنی، از سمت شرق به گردنهٔ پایان و از سمت جنوب به دامنه‌های کوه سهند محدود شده‌است. آب و هوای تبریز در زمستان‌ها بسیار سرد و در تابستان‌ها خشک و گرم است؛اگرچه حرارت به دلیل نزدیکی به کوه سهند و وجود باغ‌های زیادی در پیرامون شهر تعدیل می‌گردد.

نام تبریز در کتاب‌ها و اسناد تاریخی تحت نام‌های مختلفی نظیر «تَورِز»، «تَورِژ»، «تِبریز» و «توری» به ثبت رسیده‌است. این شهر در طول تاریخ بارها ویران و تجدیدبنا شده‌است. بنای تبریز به دوران اشکانی و ساسانی برمی‌گردد.

 تاریخچه تبریز

تبریز یکی از قدیمی ترین مناطق ایران است و مجموعه آثار تاریخی و نشانه های باستان شناختی که از محلهای مختلف آن در نتیجه حفاری های مجاز و غیر مجاز به دست آمده است دلالت بر دیرینگی و قدمت تاریخی این شهر دارد.

شهرستان مراغه

مراغه یکی از شهرهای استان آذربایجان شرقی و مرکز شهرستان مراغه است. مراغه در کنار  رودخانه صوفی چای واقع شده و از شمال به تبریز و ارتفاعات سهند، از جنوب به شهر میاندوآب، از شرق به شهر هشترود و از غرب به دریاچه ارومیه محدود می شود.

در گذشته شهر مراغه «افرازه‌رود»، «افرازروح»، «افراه‌روز» و «افرازهارود» نامیده می‌شده که بعدها به «ماراوا»، «ماراغا» و «مراغه» تغییر یافته‌است.

مراغه از شهرهاي تاريخي و قديمي آذربايجان و نيز ايران است. در 280 هجري فرمانروايي مراغه به محمد بن افشين بن ديوداد رسيد . بعد از وي برادرش يوسف به جاي او نشست و در سال 296 هجري به نام خود در مراغه سكه زد . در سال 317 هجري ، مسافريان ديلمي به مراغه دست يافتند . در سال 420 هجري قشون غز وارد مراغه شد . در سال 566 هجري مراغه جزو قلمرو سلجوقيان در آمد . در سال 622 هجري جلال الدين خوارزمشاه بدون برخورد يا مقاومت مهمي به مراغه آمد . در سال 628 هجري اين شهر به تصرف سپاهيان مغول درآمد . در سال 656 هجري مراغه مركز فرمانروايي هلاكوخان مغول شد . خواجه نصيرالدين طوسي با همكاري چند ستاره شناس مأمور تاسيس رصدخانه معروف مراغه شد . در سال 759 هجري مراغه به دست تيموريان ويران شد. در سال   1142 هجري شهر مراغه و دهخوارقان به دست نادر شاه گشوده شد . گرچه شيخ عبيدالله كرد در سال 1297 هجري خود را به حوالي مراغه رسانيد ولي هجوم وي و همراهانش دفع شد و سكون و آرامش به مراغه بازگشت.

قدمت و پیشینه شهر مراغه و همچنین موقعیت جغرافیایی این شهر موجب شده تا هم از نظر آثار تاریخی و هم ازنظر آثار طبیعی مورد توجه گردشگران و باستان شناسان قرار بگیرد.

شهرستان میانه، در گوشه جنوب شرقی استان آذربایجان شرقی قرار دارد. شهرستان‌های سراب ، بستان آباد و هشترود حدود شمالی و غربی آن را می‌پوشاند. حدود جنوبی این شهرستان با قسمتی از جنوب اردبیل هم جوار است. شهرستان خلخال واقع در استان اردبیل نیز همسایه شرقی این شهرستان به شمار می‌رود.

بنا به نوشته دیاکونوف در تاریخ ماد، سال 720 قبل از میلاد در آذربایجان و کردستان امروزی، سرزمین ماننا قرار داشت و مرکز آن در نزدیکی دریاچه ارومیه بود. در مرزهای این سرزمین نواحی نیمه مستقلی وجود داشتند که تابع ماننا بودند. مانند زیکرتو، ( در ناحیه میانه و اردبیل کنونی)، آندریا (در بخش سفلای دره قزل اوزن) و سرزمین دیوک یا دیااکو، ( به احتمال قوی، در بخش علیای دره قزل اوزن).

میانه پایگاه نیروهای سلاطین و محل کسب فرامین آنها بود. اوچ تچه که امروز یکی از دهستانهای این شهر است در زمان نادرشاه افشار قرارگاه لشکریان او بود. نادر در لشکرکشی های خود بر علیه عثمانی بیشتر در این محل اقامت می کرد.در زمان احمد شاه قاجار و رضاه شاه، میانه یکی از مراکز حکومتی خاندان فیروز میرزا فرمانفرماییان بود.

شهرستان اهر با مساحت 93/3073 كيلومتر مربع از شمال به شهرستان كليبر، از غرب به شهرستان ورزقان، از جنوب به شهرستان هريس و از شرق به شهرستان مشگين شهر در استان اردبيل محدود است.

در گذشته اهر، دژ قوم ماد و رودخانه ارس مرز دولت ماد بود. اهر از شهرهای قدیمی آذربایجان است. این شهر قبل از اسلام اوزانلار نام داشت و به نام میمد نیز مشهور بود. بعد از ظهور اسلام به نام اهر یا اهریج خوانده شد که حاکم نشین قره داغ بود.

شهرستان مرند يكي از شهرستانهاي شمالي آذربايجان شرقي است كه در شمال شرقي درياچه اروميه و شمال غربي تبريز و بر سر راه آهن تبريز – جلفا قرار گرفته و فاصله آن از شهر تبريز 75 كيلومتر مي باشد. از طرف شمال به شهرستان مرزي جلفا، از جنوب به شهرستان شبستر، از شرق به شهرستان اهر و از غرب به شهرستان خوي و ماكو محدود مي گردد.

مسجد بازار

مسجد بازار كه در مدخل شهر واقع شده حدود 300 متر مربع مساحت دارد بر روي چهار ستون سنگي استوانه اي قرار گرفته است بنا به اظهار مهمترين محلي در روزگاران قديم ديري بوده كه بعداً به علت انتساب به مادر حضرت نوح تبديل به يك مسجد گرديده است در شهر مرند همچنين چند بناي باستاني وجود دارد كه به اندازة كافي مورد مطالعه قرار نگرفته اند. در حاليكه اگر چنين مي شد احتمالاً گوشة تاريكي از تاريخ فرهنگ گذشته اين شهر روشن مي شد از جمله اين بناها دو امامزاده به نامهاي امامزاده احمد در قسمت غربي شهر و در كوه امامزاده ابراهيم واقع در كوي يالدور مرند و نيز تاع و مقابر مربوط به اصحاب علم و عرفان بنامهاي پير اسمعيل در محلة يالدور، پير اسحق در محلة گلعذاريها و پير خموش در كوچة صمصامي مي باشد.

مسجد جامع مرند

مسجد جامع مرند در مركز شهر مرند واقع شده است طبق كتيبه محراب مسجد اين بنا در سال 731 هجري در زمان سلطنت ابوسعيد بهادرخان از محل خيرات مردم مرند و جزيه اي كه در آن زمان از غير مسلمان مي گرفتند به توليت حسين بن محمود ابن تاج خواجه ساخته شده است. امروزه كف مسجد به اندازه سه پله (80 سانتي متر) از سطح كوچه مجاور پايين تر مي باشد و دالاني به طول 12 متر با سه طاق گنبدي، ورودي را به شباستانها مربوط مي سازد در سمت چپ اين دالان، شبستان جنوبي با گنبدي كم خيز واقع شده كه بر فراز آن كتيبه اي از سنگ با عبارت ذيل به چشم مي خورد.«امر بتجديد هذا المعماره العبد الفقير خواجه حسين بن سيف الدين محمود بن تاج خواجه في اواخر شوال سنه اربعين و اربعمائه»

شهرستان هشترود با مساحت 01/1990 كيلومتر مربع در 170شمال غرب ايران و در جنوب استان آذربايجان‌شرقي قرار داشته و از شمال به شهرستان بستان‌آباد، از جنوب به شهرستان چاراويماق و از شرق به شهرستان ميانه و از غرب به شهرستان مراغه محدود است

تالاب زولبين گلي

اين تالاب در 42 كيلومتري غرب هشترود قرار دارد و با وجود اين كه تالابي فصلي است، به علت نيزارهاي داخلي و حاشيه اي به ويژه در مواقع پرآبي پناهگاه مناسبي براي پرندگان مهاجر آبزي محسوب مي شود.

تالاب قوشا گلي

اين تالاب در 31  كيلومتري جنوب غربي هشترود قرار دارد و تالابي نيزاري است.

تالاب بزوجق گلي

اين تالاب در 50 كيلومتري غرب شهرستان هشترود قرار دارد و تالابي دايمي است كه مورد استفاده پرندگان مهاجر قرار مي گيرد.

تالاب يانيق گلي

اين تالاب در 31 كيلومتري جنوب غربي هشترود قرار دارد و در پاييز و زمستان مورد استفاده پرندگان وحشي قرار مي گيرد.

سد خاكي قاضي كندي

 اين سد در 7 كيلومتري شرق هشترود و در ارتفاع 1720 متري قرار دارد و محيط زيست تنجه، غازپا خاكستري، سرسبز، گيلار و چنگر است.

سد خاكي خرم درق

اين سد در 7 كيلومتري قره آغاج از توابع هشترود و در ارتفاع 1850  متري قرار دارد و محل زيست چنگر، خوتكاي سفيد، سرسبز، فيلوش، تنجه، كشيم، انواع كاكايي، آبچليك و حواصيل است.

قلعه ضحاک

بقاياي‌ اين‌ قلعه‌ در شرق‌ ايستگاه‌ خراسانك‌ بر فراز تونل‌ راه‌ آهن‌ تهران‌ - تبريز واقع‌ شده‌است‌. زمان‌ بناي‌ اوليه‌ اين‌ قلعه‌ به‌ دوره‌ قيل‌ از ميلاد مي‌رسد، ولي‌ در دوره‌ اسماعيليه‌ نيز بازسازي‌ و مورداستفاده‌ بوده‌ است‌. اين‌ قلعه‌ به‌ احتمال‌ زياد يك‌ محل‌ ديده‌باني‌ است‌ كه‌ از هزاره‌ دوم‌ قبل‌ از ميلاد تا ابتداي‌ دوره‌اسلامي‌ نيز مسكون‌ بوده‌ است‌.

شهر کوچک و مرزی جلفا که در قدیم (بافنده) نامیده می شد، در حاشیهٔ جنوبی رودخانهٔ ارس و در شمال غرب استان آذربایجان شرقی واقع شده‌است. این شهر به‌دلیل مرزی‌ بودن، اهیت ویژه‌ای پیدا کرده‌است و از این‌رو بازارچه‌های متعددی در آن ایجاد شده‌اند. آب و هوای جلفا نسبت به سایر شهرهای آذربایجان، گرم‌تر و ملایم‌تر است و تابستان‌هایی نسبتاً گرم و زمستان‌هایی نسبتاً ملایم و سرد دارد.

جلفا، در دوران شاه عباس اول بعنوان پایتخت انتخاب گردید و در آن دوران بسیاری از ارامنی مقیم این شهر به شهر اصفهان (جلفا) کوچ کردند. با توجه به قدمت این شهر آثار باستانی بسیار ارزشمندی در آن وجود دارد، همچنین عبور رود ارس از این شهر نیز مناظر و طبیعت زیبایی برای گردشگران بوجود آورده است.

شهرستان کلیبر با ۳٫۷۰۲ کیلومتر مربع مساحت در ناحیه شمال شرقی استان آذربایجان شرقی واقع شده‌است. این شهرستان از سمت جنوب با شهرستان‌های اهر و ورزقان و از سمت غرب با شهرستان جلفا هم مرز است. شهرستان كليبر به دليل وجود آب و هواي مناسب داراي تنوع گياهي بوده و گونه‌هاي شاخصي چون زغال اخته، سماق، انار وحشي و… و حيات وحش غني همانند مرال، كبك، قرقاول،‌ دراج، بلدرچين،‌ خرس و گونه‌ منحصربفرد سياه‌خروس و انواع پرندگان شكاري جلوه‌اي زيبا و خيره ‌كننده از طبيعت به نمايش گذاشته است

در روزگار قدیم اهر و کلیبر از قصبات پیشکین (مشگین شهر) بودند. در بحث تومان پیشکین، حمدالله مستوفی درباره کلیبر چنین می نویسد:

«تومان پیشکین، در این تومان هفت شهر است، پیشکین، خیاو، انار، ارجاق، اهر، تکلفه، کلنبر(کلیبر)»

از نظر تاریخی، کلیبر به خاطر وجود قلعه بابک که روزگاری مرکز قدرت بابک خردمین بوده، دارای اهمیت فوق العاده ای است.

 شهرستان سراب با مساحت 3560کیلومترمربع درجنوب شرقی استان آذربایجان شرقی واقع گردیده است.این شهرستان ازشمال به شهرستان های مشکین شهروهریس - ازشرق به استان اردبیل - ازجنوب به شهرستان میانه و ازغرب به شهرستان  بستان آباد محدوداست. ارتفاع این شهرستان از سطح دریا 1650متر می باشد. براساس آخرین تقسیمات کشوری دارای دوبخش (مرکزی ومهربان) 9  دهستان و4 نقطه شهری به نامهای سراب- مهربان- شربیان ودوزدوزان می باشد.تعدادآبادیهای دارای سکنه شهرستان 128می باشد.

تاریخچه

منطقه سراب از جمله مناطقی است که از دیرباز مسکونی بوده است. وجود کتیبه اورارتویی، تپه های باستانی و معابد سنگی در حومه این شهر نشانگر قدمت تاریخی منطقه دارد. سراب در دوره امپراتوری اورارتویی از جمله مناطقی با تمدن شهری بود. حتی بعضی از محققین و باستان شناسان بر این باورند که قبور پراکنده در اطراف و اکناف شهر سراب

شبستر يکي از شهرهاي استان آذربايجان شرقي است که در بخش مرکزي شهرستان شبستر واقع شده‌است. اين شهر، مرکز شهرستان شبستر است. شبستر در 30 کيلومتري صوفيان و 60 کيلومتري تبريز، واقع شده‌ و از شمال به مرند، از شرق به صوفیان، از جنوب به اسکو و از غرب به دریاچه ارومیه محدود می شود. نام این شهر در کتابهای تاریخی قدیم آمده است.

بیشترین آوازه شهر شبستر به وجود بزرگانی مانند: شیخ محمد شبستری عارف نامدار و صاحب مثنوی گلشن راز، میرزاعلی اکبر معجز شبستری شاعر ، شهید محمد خیابانی مربوط است.

این شهرستان با وسعتی معادل 2345 كیلومتر مربع و سه شهر (خواجه، بخشایش و زرنق)، دو بخش (مركزی و خواجه)، شش دهستان در 70 كیلومتری تبریز واقع شده و از شمال با شهرستان‌های اهر و ورزقان، از شرق با استان اردبیل، از جنوب شرقی با شهرستان سراب، از جنوب با شهرستان بستان آباد و از جنوب غربی با شهرستان تبریز همجوار می‌باشد.

مهمترین ارتفاعات هریس كوه‌های سابلاغ داغ، قوشا داغ ، آی ناخلی ،چول داغی، پیر داغ و نهند چایی از رودهای مهم آن می‌باشد. شهرستان هریس با ویژگی‌های جغرافیای و طبیعی دارای چشم اندازهای بكر و بی نظیری چون  مناطق ییلاقی روستای چمن زمین، مناظر اطراف دریاچه سد نهند و سد اربطان، چشمه‌های ارتفاعات اكوز داغی، چشم انداز زیبای ونیار می‌باشد. هریس به لحاظ پیشینه تاریخی، بناهای ارزشمندی چون بقعه شیخ اسحاق، مسجد جمال آباد، پل تاریخی ونیار و گورستان تاریخی هیق را در خود جای داده است. شهرستان هریس یكی از قطبهای صنایع دستی استان بوده و فرش هریس به سبب دوام و نقش و طرح از اشتهار برخوردار است.  

شهرستان بُناب با وسعتي معادل 778 كيلومترمربع،یکی از شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی است که در جنوب غربی این استان و در دامنه کوه سهند و در جلگه‌ای حاصل خیز واقع شده‌است. این شهرستان از سمت شمال به شهرستان عجب شیر، از سمت جنوب به شهرستان ملکان، از سمت شرق به دامنه کوه سهند و از سمت غرب به دریاچه ارومیه محدود شده‌است

بناب به معنای سرزمینی است که ریشه اش در آب و یا نزدیک آب است. این شهر قبل از حمله مغول بسیار آباد و پررونق بود. در گورستانهای منطقه قره قشون، در ارتفاعات جنوبی آن، آثاری مربوط به قرنهای هشتم و نهم هجری به دست آمده است. آثار و بقایای بناهای تاریخی نشانگر آبادانی آن در دوره صفویه است. با وجود این که بناب از شهرهای مهم آذربایجان است از نقطه نظر اقتصادی، سیاسی و تاریخی پیوسته تحت تأثیر مراغه بوده است.