شهر اردبیل مرکز استان اردبیل می باشد که از شمال به شهر مشکین شهر، از جنوب به شهر گیو، از غرب به شهر نیر و از شرق به شهر نمین محدوده می گردد. این شهر با توجه به قدمت تاریخی، مناظر زیبا و طبیعت دلنوازی که دارد یکی از نقاط پرجاذبه گردشگری بوده و سالانه توجه گردشگران بسیاری را به سمت خود جلب می کند.
نویسندگان و مورخین قدیمی، اردبیل را واژه ای اوستایی دانسته اند که از دو کلمه ارتا( به معنی مقدس) و ویل (به معنی شهر) به معنی شهر مقدس ترکیب شده است.
بسیاری از مورخان اسلامی، همچون یاقوت حموی و فردوسی شاعر نامدار ایران، بنای این شهر را به فیروز پادشاه ساسانی (489-457 م) نسبت می دهند و آن را (بادان پیروز) نامیده اند.
فردوسی در شاهنامه آورده است:
دگر کرد بادان پیروز نام همه جای شادی و آرام و کام
که اکنون خوانی همی اردبیل که قیصر بدو دارد از داد میل
از آنجایی که نام اردبیل در داستان (ویس و رامین) از آثار دبی دوره اشکانیان آمده، چنین می نماید که این شهر بیش از 1500 سال قدمت تاریخی دارد.
- در زمان سلطنت هخامنشیان، در اطراف رود (بادی مریز) که رود کورای امروز در قفقاز است، برای حفظ و نگهداری مرز ایران اردویی مهم وجود داشت که مرکز آن اردبیل بود. این موضوع اهمیت سیاسی و نظامی اردبیل را ثابت می کند.
- در زمان حمله اعراب به ایران و بویژه هنگام فتح آذربایجان، در سال 22 هجری اردبیل بزرگترین شهر آذربایجان بود که به دست سپاهیان اسلام افتاد. این شهر در زمان خلفای بنی امیه(41-33 ه.ق) مرکز ایالت آذربایجان بود.
- بین سالهای 317-267هجری این شهر مرکز حکمرانی طایفه بنی ساج بود که حکومت را از مراغه به اردبیل انتقال داده بودند.
- در دوره تیموریان، امیر تیمور در اردبیل به خدمت شیخ صفی الدین رسید و به درخواست شیخ، هزار نفر از اسیران را به او بخشیدکه بعد از فوت شیخ این شهر کعبه آمال و قبله صوفیان شد و انبوهی از پیروان طریقت روی به این شهر آورند.
- اردبیل در دوره صفوی از لحاظ سیاسی و اقتصادی سرآمد شهرهای ایران بود.
- در آغاز قرن 19 میلادی، عباس میرزا نایب السلطنه قاجار، مرکز ستاد سپاهیان خود را در اردبیل قرار داد و به کمک افسران فرانسوی قلعه ای در برابر قوای مهاجم روس بنا کرد که بعدها تبدیل به زندان شد و آن را نارین قلعه نامیدند.
- در جنگ ایران و روس در سال 1218 هجری قمری، قوای روسیه به اردبیل حمله کردند. تا تنظیم عهدنامه ترکمانچای، این شهر در اشغال قوای بیگانه بود.
- پس از انتقال قدرت و امور ولیعهدنشین قاجار به تبریز، اردبیل که تا این موقع دارای اهمیت و اعتبار ویژه بود، از رونق افتاد و راههای تجاری روسیه از اردبیل به تبریز تغییر مسیر داد.
- در زمان ضعف سلسله قاجار، به ویژه پس از جنگ جهانی اول، برخی از افراد ایلات و شاهسونها شهر اردبیل را بارها غارت کردند و خسارت فراوان به مردم شهر وارد آوردند.
رویدادهایی مانند زمین لرزه های پیاپی، هجوم قبایل و اقوام گوناگوون، و تاخت و تاز بیگانگان رفته رفته سبب شد اردبیل از پیشرفت و ترقی بازماند.
ادامه مطلب
